6 Famille
Famille na socièté
La socièté danoise na système yao ya bien être social
zinasimamiya ku heshima ya binadamu na résponsabilité
ya communauté, kushurulikiyana pamoja kwa mambo ya
famille, na pia tena kushurulikiyana pamoja kwa mambo
inayo angaliya socièté kama famille moja.
Haki sawa ya kwa banaume na kwa banamuke
Banaume na banamuke biko na haki sawa na ma
responsabilités moja, na banapashwa participer mu kazi,
na mu activités économiques na mu activités politiques
ku niveau moja. Na mu maisha ya jamaa, mwanaume na
manamuke biko na haki moja ya ku kamata ma decisions au
même niveau, kwa mfanu haki ya ku divorcer. Mu ma familles
mingi bibi kama bwana wana kazi yao ya inje na njo hivo sasa
wanagawanya vile vile kazi za nyumbani pamoja.
La responsabilité partagée entre citoyen na socièté yake
Ba citoyens na l'état banagawanya responsabiltés ma ma domaines mingi mingi, kwa mfano, responsabilté ya ginsi batoto na ba jeunes bakomale mu conditions ya muzuri, kuwe masomo za muzuri, bagonjwa na batu benye habajiweze batunziwe vizuri.
Kwa kulipa taxe, ba citoyens banasaidiya l'état kwa kufanya
makazi zake za lazima mu socièté. Kwa mufano l'état kwa
kujenga masomo, ma hopitaux, ma jardins d'enfants/kipusi,
ma hopitaux na kusaidiya bagonja kwa kubatunzisha bure,
inasaidiya ba zee na watoto wowote wasiyo jiweza l'état
inasaidiyaka batu yote basiyo jiweza mu socièté.
Ba bénévolants
Ba benevolants na ma associations benevoles banasaidiaka
batu benye biko na ma shida. Kila mara banasaidiaka en
collaboration na ma familles et en collaboration avec l'état.
Kwa kujua zaidi juu ya iyi sujet, angaliya ku site internet:
www.frivillige.dk.
Maisha ya ki jamaa na maisha ya ki parténariat
Ma jamaa za mingi mu Danemark zina baba, mama na
batoto. Ba jeunes mingi banaishi peke yabo kwa myaka
michache mpaka sa wataolewa ao kuhama pamoja na
kuzala watoto. Wakubwa bengine banaishi peke yabo na
watoto yabo. Wakubwa wengi wengine na wazee wanaishi
peke yabo.
Mu mwaka wa 2006, Mu Danmark mulikuaka manyumba milioni mbili na nusu (2,5millions) na karibu batu 2.100.000 benye banaishi mu zile nyumba.| Hali ya ma jamaa zenye zilikua: | Asilimia(Pourcentage) |
| Benye bameoana, na batoto | 13 |
| Benye bameoana na habana batoto | 21 |
| Couple zenye ziko na batoto | 4 |
| Couple zenye haziko na batoto | 6 |
| Single parent with children | 5 |
| Muzazi mwenye iko na batoto | 49 |
| Uhusiano ulioandikishwa | 1 |
Takwimu Denmark, 20007Ndoa
Batu bawili banaweza kuowana kama biko na miaka 18 ao zaidi.
Kama hauna miaka 18, inaomba kukuwe na ruhusa speciale ya
ba autorités de l'état juu upashe lunga ndoa. Mutu apashwe
kuwa alikuwa marié mbele na inakataziwa kuolewa ama kuowa
wandugu zako kama mutoto yako, muzazi wako, awo tate yako.
Mutu ana droit ya kuchaguwa mwenyewe mwenye ataowa
ama kuolewa naye. Kuowa ni kutaka ya mutu na inakatazwa
sana katika sheria kuowesha mutu kama hataki. Kama unaowa
mutu mwenye iko mu inchi ingine na unataka akuje Danemark,
wewe na yeye munapashwa kuomba ruhusa ya kuishi pamoya.
Ukitaka kujua zaidi juu ya sujet iyi, tazama ku site internet ama
soma chapitre 3.
Ndoa kwa njia ya enregistrement ama kwa njia ya kanisa
Watu wawili banaweza fanya arusi yabo ku l'état ao mu kanisa.
Mariage kwa njia ya l'état inalungishiwaka na maire de la ville.
Mariage ya kukanisa inalungishiwaka na padiri ao pasteur wa
kanisa, kwa sana sana kanisa ya kilutherian, ao ma kanisa nyingine
yeyote inayo ruhusa ya kufanyisha ndoa.
Kama muli owaniaka mu inchi ingine, hiyo ndoa inakubaliwa
mu Danemark. Uliza ku registre national danois mu zone
unapo ikala.
Devoirs za kusaidiyane
Wakati umeowa, ni devoir yako ya ku supporter mwanzako
financièrement. Na kawaida, bitu byenyu bawili binakuwa
pamoya, na kama mumepata batoto, munapashwa
kuwashurulikiya pamoja juu bale batoto automatiquement
biko ku charge yenyu pamoja.
Parténariat enrigistré
Ba homosexuels banaweza ku enregistrer mapenzi yabo
ku serekali na union yabo inakuwa legale na inajulikana na
l'état kama sawa ginsi l'état anajuwa mariage ya kawaida ya
bibi na bwana. Ba homosexuels biko na ma droits na ma
devoirs kama ya kila citoyens mu Danemark. Lakini kuna
bitu bingine byenye habana ruhusa ya kufanya, kama vile
ku adopter batoto.
Kuishi pamoja/côhabitation
Wakati batu banaamua kuishi pamoya bila kuowana, hii njo
inaitwa côhabitation. Batu benye banaishi pamoja biko na
devoirs na ma responsabilités katikati yabo ya sawa sawa
ya kama ya bale baliyo owana. Iyi ni ya lazima sana kujua,
surtout kama awo watu wawili wana watoto pamoja na wana
décider kuachana.
Uchungaji ya watoto
Kama bibi na bwana biko na watoto pamoja na habiko
mariés, uchungaji ya watoto inaendaka automatiquement
kwa mama. Lakini kama wanasikilizana wanaiza kugawanya
droit ya kuchunga watoto wabo pamoja. Baba anakuwa na
kamata watoto na kubaki nawo muda umoja, mama naye
anawakamata na kubaki nawo muda ingine et vice versa.
Kutokusikilizana inaweza kubafikisha ku tribunal
Kama bibi na bwana banataka kuachana, ni bo benyewe
banapashwa kugawanya bitu yabo pamoja. Wanapashwa
piya kupatana kwenye batoto bataishi. Kama habasikilizane,
sasa njo hii jambo inapashwa enda ku l'état ayi juger. Kama
habasikilizane wapi kwenye batoto bataishi, banaweza
kuomba usaidizi ku l'état.
Séparation na divorce
Mwenye hataki tena kuishi na bwana ao bibi yake, iko
na haki ya kuachana naye. Separation iko sawa wakati ya
mazoezi, kila mutu anaishi ngambo yake, lakini bangali
mariés. Couple inaweza kuji divorcer kisha mwaka moja ya
separation. Lakini kama bana sikilizana banaeza ku divorcer
kisha myezi misita.
Kama kuachana inatokana na infidelité, wapenzi wanaeza ku
divorcer pale pale bila kupita kwa mambo ya séparation.
Kuchangiya ma responsabilités juu ya watoto
Bazazi banapashwa sikilizana kama bataendelea sasa
kuchunga batoto namuna gani. Kama habasiklizane banaeza
enda ku l'état kusudi basaidiwe kwa hii jambo. Kama tu
habasikilizane, sasa sheria njoo ina amua.
Benye banataka kuju séparer na ku divorcer, banapashwa
enda ku bureau ya l'état ya pale penye banaishi. Sasa hapo
banaweza pata conditions ya séparation, juu ya divorce, na
juu ya ginsi ya kugawanya vitu vyabo pamoja, na ginsi ya
kuchunga watoto après.
Kulipa feza ya watoto.
Bazazi benye habaishi pamoya banapashwa kuwa nalipa
feza ya kuchunga watoto wabo. L'état anarudisha nusu ya
zile feza, kwani mwenye analipaka zile feza, alipe taxe ya ile
montant yenye anayo lipa kwa watoto.
Contraception na avortement
Unaweza zungumuza na munganga wako juu ya kujichunga
usibebe mimba. Kuko namuna mingi ya kujichunga kusudi
usibebe mimba.
Mu Danemark, mwanamuke iko na droit ya kutosha mimba
ku hospital kama mimba haiyatambusha myezi tatu. Mu ma
cas zingine special mwanamuke anaweza kutosha mimba
hata kama imetambuka myezi tatu.
Haki ya kutosha mimba inaambatana kwanza na haki ya mwanamuke kuamua juu ya hali ya mwili yake.
Kama unataka kutosha mimba unaweza enda ona munganga
wako, nayeye njo anaweza kukuambia uende ku hopital.
Kawaida kutosha mimba ni ka operation kakidogo.
Inawezekana vile kutosha mimba na dawa pekeyake, ni
kusema unachokoza mimba mu dawa juu itoke.
Ukitaka kujua mingi, angalia kwa site internet:
www.sexlinien.dk.
Hakuna mutu yoyote mwenye anapashwa
kuwa sujet ya violence physique
Kyokote kinayopita katikati ya bibambazi ine ya munyumba
inaambatana na vie privée ya mutu, na njoo mana hata l'état
ama ba autorités de l'état habapashwa kuingiliya ndani.
Lakini hata kama inasemwa hivyo, hakuna mutu, mtoto
ao mukubwa, mwenye anapashwa kuwachwa mu hatari
ya kupigwa. Imekatazwa na sheria kupiga mtoto wako ao
mwanamuke wako ao bwana yako. Kama unapigwa ao
bana kupiga mu nyumba, ama banakukaza kufanya sexe,
unaweza kutafuta kusaidiwa na wakubwa wa mugini, ama
ku ma centres de crise. Na violence physique inapashwa
kuambiwa kwa police.
Tafuta musaida mbele haijakuwa nyume
Ukitaka musaada na ma conseils, unaweza ku contacter ba
autorités ba zone yako ama unaende ku centre de conseils
na apo uko na droits ya kuuliza bila kusema jina yako.
Musaada kwa wakati ya crise na ma centres de crise
Kama mambo iko mubaya unaweza kuenda ku centre de
crise. Hapo utapewa fasi ya kukimbilia mpaka bajue kyenye
kitaendelea nyuma. Hizi centres de crise zina panaka soutient
physique, social et éducatif.
Kuna ma centres de crises za mingi mu inchi nzima zenye
zinapokeaka na banamuke na banaume. Unaweza kuenda na
batoto kule ku centre de crise. Ma centre de crise mingi ni ya
wanamuke benye banatafuta kuji protèger contre violence
ya ba bwana yabo amo mutu mwengine yoyote anaye batesa.
Kwa kujua mingi, angalia site internet: www.lokk.dk.
Kukuwa na mtoto
Examen kwa docteur ao kwa mama wa kuzalisha
Mwanamuke wa mimba iko na droit ya kupimiwa na docteur.
Kupimwa ya kwanza unapashwa kuifanya kwa docteur
personnel wako kwa wakati mimba inafikisha posho kenda. Ni
weye njo unapashwa fanaya iyi rendez-vous ya kwanza.Wakati
umefikia posho 10 mupaka posho 12, unaweza kuenda
kufanya examen ku hopital yenye inaweza kuonesha kama
mutoto hana mongolisme ama ma maladies hériditaires
zakutokeya kwa familles. Docteur na mama wa kuzalisha
wataongeya na wewe juu ya ile examen yenye ulifanya.
Dossier ya mimba itakufwatiliya wewe na mutoto
Docteur anatayarisha ma karatasi na dossier yenye unapashwa
kuenda nayo ku kila ma examens zingine zenye utafanyaka.
Mu ile dossier, kila docteur mungine myenye anaku examiner
anapashwa ku complèter ndani juu ya kufatiliya progrès ya
mutoto na ya mimba yako. Hii yote ni juu ya kufatiliya na
kujuwa namuna mutoto na mama banaendeleya.
Matayarisho ya kuzala
Unaweza enda ku mafundisho ya mbele ya kuzala, na
kufundishiwa ku hali yote yenye mwanamuke wa mimba
anaweza kupita amo. Utafundishiwa namuna ya vile
kupumuwa na mazoezi ya kuzoesha mwili na iyi inasaidiya
kwa kuzala bila kusikiya uchungu mingi. Uliza muganga
wako juu ya mafundisho izi. Unaweza kuja na bwana yako
ku izi mafundisho.
Kuzala
Mu Danemark, batu mingi banazaliaka mu hopital ku
maternité. Unachagua wapi na namuna gani unataka kuzala.
Unaweza kuya na bwana yako ao mutu mwingine kwa
wakati ya kuzala. Inawezekana vile pia kuzaliya nyumbani.
Uliza muganga wako namuna ya kuzaliya nyumbani, kama
njo yenye unataka.
Mu chumba ya kuzaliya
Kama umezaliya ku hopital, weye na mutoto mutahamishiwa
mu chumba ya maternité. Hapa unaweza pata mutu wa
kukusaidia kuchungulia mtoto wako na kukuonyesha
namuna ya kumu nyonyesha mtoto wako.
Attestation de naissance, kupana jina
kwa mutoto na ubatizo yake
Mtoto akisha zaliwa, bazazi banapashwa jaza makaratasi na
kuzituma kua bureau d'enregistrement de l'église de l'état,
yenye inapanaka ma attestations de naissance. Ni église
nationale ya Danemark njoo inaandikaka batoto benye
bamezaliwa bila kufata dini yake, ku njia ya l'état.
L'église nationale de l'état danois ina enrigistraka kila mutu.
L'église nationale de l'état danois enrigistraka pia ma jina ya
watoto wenye wanatoka kuzalika. Njoo maana munapashwa
ku informer iyi eglise jina ya mutoto mbele aeneza myezi
sita. Unaweza kupata karatasi ya kujaza kwa site internet:
www.personregistrering.dk na mutoto atapata attestation
de naissance.
Mtoto anaweza vile kupatiwa jina siku ya kumubatiziwa
mu kanisa ya kitaifa ao mu dini ingine yenye inajulikana
na l'état. Na hapo mtoto batamutumiya attestation yake
ya kizalikisho.
Jina la kwanza linapashwa kukubaliwa
Mtoto anaweza kuwa na majina mbili za kwanza. Unaweza
chagua mu majina zenye zinaitikiwa. Angaliya majina azo
ku site internet: www.familiestyrelsen.dk. Ukitaka jina yenye
haiko kwa hiyo liste, unaweza kubatumiya demande ya jina
yenye unapenda bakukubaliye. Utaweza kutapata ma kartasi
ayo ku bureau d'enrigistrement de l'église de l'état.
Maternité na congé de maternité
Kila mwanamuke wa mimbo iko na droit ya congé ya
maternité mbele ya kuzaa na kiisha ya kuzaa. Baba ya
mototo naye vile iko na droit ya congé de matérnité. L'état
na ma sociètés privées zilishaka fanya ma accords zenye
zina assurer ba travailleurs kupata mushahara yabo wakati
banakamata congé de maternité. Bazazi benye habapokeake
ile mushahara ya maternité wanaweza kupata usaidizi kutoka
kwa l'état. Ihii droits inaji appliquer pia na kwa batu benye
banajitumikiya benyewe, kama kazi zawo zilishaka fanya zaidi
ya myezi sita. Bazazi benye biko na batoto badogo badogo
banaweza vile vile kupata congé de maternité. Uliza viongozi
wa zone yako kama una maulizo mbali mbali.
Visite ya aide infirmière
Uko na droit ya kutembelewa na aide infirmière. Anaweza
kukutembeleya kisha une semaine après kutoka ya mama
na mutoto ku ma maternité. Kiisha ya apo mutasikilizana
namuna gani ya ku arranger ma visites zingine.
Kufatiliya maendeleyo ya mtoto
Kazi ya aide infirmière ni ku conseiller juu wewe na mutoto
mupate nguvu na mwanzo muzuri ya afya. L'aide infirmière
ata examiner mutoto na kufatiliya maendeleyo yake.L'aide
infirmière anaangaliya pia maisha ya jamaa nzima na anaweza
kuwajibu ku ma questions zote zenye munaweza kuwa na
shida nazo.
Examen ya docteur
Mutoto wako ana droits ya kupata ma examens ya afya za
bure kutoka kwa docteur de famille wenyu. Usome mingi
juu ya afya ya batoto mu chapitre 10.
Kundi za bamama
L'aide infirmière ana weza kukutafutiya upate contact na
bengine ba mamans benye ulizalaka nabo periode moja.
Bale bamama banaweza kukutanana mu nyumba ya kila
mumoya ao kwenye aide infirmière ametayarisha batakuwa
na kutaniyanaka. Ukipanda kuwa mu groupe de mamans,
umuulize uyo aide infirmière wako wakati ya visite yake
kwako.
Batoto benye banachungiwaka inje ya kwabo
Kama bazazi banafanya kazi bote bawili muchana, karibu batoto
bote badogo badogo banachungiwaka mu ma crêches, ma
jardins d'enfants ama mu ma garderies ya kuchunga watoto.
Ku izi ma fasi zote mingi, batoto banabakiaka kule mpaka ginsi
wazazi watakuya kuba kamata tena. Bazazi banakuaka na garder
dialogue na iyi mafasi yenye banachungaka batoto yabo. Mu
njia hii banaweza influencer education ya watoto hata kama
habiko sur place.
infirmeire wa muchana, kuchungwa muchana kwa watoto na crêche.
Batoto bengi ba myaka ja chini ya sita banachungiwaka na batu
bengine, bakubachunga muchana tu, ao bakubachunga ku ma
garderies d'efants ama ku ma jardins d'enfants. Ni kazi ya l'état
kupanga namuna ya kuchunga batoto muchana. Kuna tafauti
kubwa sana katika iyi ma services katika ma zones na zingine
mazones. Zaidi sana batoto banachungiwaka mu:
- Bachungaji ba muchana: nikusema, pamoya na batoto bengine,
mutoto anachungiwaka na muchungaji ama muangalizi
mwenye anajulikana na bakubwa wa baraza ya muji. Hii zaidi
ni juu ya batoto benye biko na miaka tangu 0 mpaka 3.
- Buchungaji bwa muchana ni masomo ya batoto-hii zaidi ni
juu ya batoto ba myezi sita mupaka myaka mbili.
- Crêche: Kituo cha kulelea watoto wachanga: ni fasi ya
kuchunga batoto ba myaka 3 mpaka myaka yabo ya kuanza
masomo.
- Centre ya watoto ya kuchezeya inje: Ni fasi yenye batoto bana
pitishiaka muchana mu vijiji ao mashambani.
- Kituo chakufanya batoto kuwa sawa sawa-batoto benye biko
na myezi sita mupaka miaka ya kuenda mu masomo.
- Nafasi ya kipekee yakuchunga batoto muchana-bakubwa
ya mabaraza ingine banapatiaka bazazi bengine bahati
ya kuchungia batoto yabo mu bituo bya kipekee byenye
binachungaka batoto muchana.
Unapashwa kufanya demande juu ya kupata nafasi
Ni kazi ya muzazi kuandikia mukubwa wa baraza ya muji
kusudi bamuwekeye nafasi ya mtoto yake. Kama hakuna
nafasi, jina ya motto inawekewa ku liste ya kungoja.
Ukiandikisha jina ya mototo wako mbio, uko na bahati
yakupata nafasi mbio wakati unaitaka. Kama unataka mototo
wako achungiwe fasi ya bachungayi bwa muchana inafaa
kumuandikisha jina maramoja akisha zaliwa.
Kama unahamia muingine muji
Kama unahamia ku mugini ingine mbele ya mutoto yako
kupataka nafasi ya kumuchungiya ako, inafaa unawaelezeya
wakubwa wa muji ambayo unahamia amo kusudi basikutiye
ku liste ya kungoya siku mingi zaidi sana.
Na kama unahamiya ku mugini ingine na mutoto yako
alikuaka alishaka anza kushinda kule kwenye banachungiaka
batoto, lazima uambie mukubwa wa muji na umupe majina za
mutoto amutie ku liste ya kungoya. Unaweza vile vile kuacha
mutoto mu kituo kyenye iko amo mu muji yenye ulikuwa
amo na kabla na kumuamisha badaye kama umepata nafasi
mwa ile muji yenye unahamiya amo.
Téléphoner na ukamata rendez-vous
Unakaribishiwa kutembelea ma nafasi mbali mbali kwenye binachungaka batoto muchana juu uone kama unaweza peleka mutoto wako wapi. Ubapigie simu juu batayarishe wakati yenye banaweza kukupokea na kuzungumuza na weye na kuku faire visiter fasi yenyewe.
Kulipa
Unapashwa lipia batoto yako mukuta ya kubachunga,
lakini serekali inakulipiaka nusu ya ile makuta. Kama uko na
batoto mingi mu kituo cha kuchungiamo batoto, banaweza
kukupunguzia bei, na unaweza vile vile andikia mukubwa wa
baraza ya mugine yenye uko amo bakupatie fasi ya bure, ao
ukuwenalipa franga kidogo kidogo. Uliza mukubwa wa mugi
yako juu ya musaada ya kuchungisha batoto.
Droit ya kukuwa na mutoto kuchungiwa
Kama hauna kazi, lakini unapataka makuta yenye banapatiaka
benye habana kazi, ni kazi yako kukuwa tayari na kutafuta
kupata kazi. Nikusema unapashwa kukuwa tayari kutumika
kama kunapatikana kazi yoyote. Njoo maana batoto
banapashwa kuenda izi nafasi za kuwachungiya hata kama
wewe uko chômeur.
Kama hauya pata mutu wakukuchungia mutoto wako, mukubwa
wa mungini atakutafutia place pembeni ya kwako. Unapashwa
kuitika ile nafasi, sababu kama unaikatala, l'état inaweza kata
feza ile yenye inapatiaka batu benye habana kazi.
Musaada kuhusu uchangaji ya muchana ya mototo
Ba autorités de l'état ya mu zone yako, banapana musaida
wa feza kidogo kwa wazazi wenye wanapenda kuchungisha
batoto ku mu mafasi wanayo chunga watoto ya muchana
(dagpleje). Ba autorités banapashwa kujifunza dossier yako
na ku décider kama bata kupatiya ile musaiada wa feza
ama hapana.
Musaada juu ya maendeleo ya kujua luga
Kama mutoto yako anahitaji kujua luga, anaweza kupatiwa
hiyo musaada ya kujua luga ya kidanois. Ile musaada inaitwa
"sprogstimulering" nikusema tuu stimulation d'apprentissage
de langue. Ni ba autorités ya mu zone yako njo banapanaka
ile musaada, na ba experts ba luga njo bata évaluer mutoto
na ku décider kama mutoto iko na besoin ya ile stimulation
ya luga. Kama mutoto anaendaka ku masomo ya batoto,
atasomeya ile luga kule. Lakini kama anaikala kunyumba,
anapashwa kuwa nasoma 15 heures par semaine ya luga.
Masoma hiyo ni ya kulazimishwa lazima. Uliza ba autorités
civiles ba mu zone yako juu ya stimulation ya luga.

Mutoto yangu alijuaka
ma mots de vocabulaire
ya mingi ya kidanois
mukucheza
na benzake batoto.
Gülay Ciftci alihamiaka
Danemark kutoka Turque
depuis 1977. Gülay anatumika
mu conseil municipal de
l'intégration na anasoma
pia kwa masomo ya kukuwa
travailleur social.
"Wakati mutoto wetu kijana
aliendaka kumasomo, mwalimu
wake alikuwa na shangaa
sana juu ya maneno kabambi
kabambi za kidanois zenye
alikuwaka nasema. Hii ni sababu
alikuwaka na cheza na batoto
badanois na banaongeya
luga pamoja. Ata miye peke
nikiongea na yeye kidanois,
anasemaka maneno ingine
yenye siwezi comprendre,
yenye alijuwiyaka ku batoto
benzake ba danois. Na siye
bakubwa tunaweza jifunza
kidanois mu benzetu bakwabwa
badanois sawa vile ule mutoto
yangu na benzake. Tunakuaka
na inviter batoto ya ba danois
na bazazi yabo kwetu. Tuna
discuter nabo na kuzungumuza
pamoja ma sujets mingi mingi.
Na hii ilitusaidiyaka sisi wote
kujuwana vizuri. Kuwaziayanaka
mambo isiye kwali ilishaka isha
katikati yetu."
Contact katikati ya bazazi na wachungaji ya batoto yabo
Contacts ya muzuri katikati ya bazazi na benye banachungaka
batoto ni ya lazima sana juu ya maendeleo muzuri ya mutoto.
Benye banachunga mtoto batakuambia kama mutoto alishinda
namuna gani muchana muzima. Banataka kujua kutoka kwako
mutoto anakuwaka namuna gani ku nyumba na mabadiliko ya mu
jamaa yenye inaweza ku badilisha tabia na akili ya mutoto yako.
Kama unataka kuzungumuza mingi na muchungayi wa mutoto yako, unaweza sikilizana naye siku moja ya nyinyi mukutane.
Mafasi za mingi zakuchungiya watoto banatumikisha batu
benye banajua kuseme luga mbili benye bana participaka
mu mamikutano. Kama hakuna watu kama awo, banaweza
kukutafutiya intéprète.
Mukutano ya wazazi na waalimu, na bakubwa benye kituo
Ni ya maana sana kuenda kuile mikutano ya watoto apo
nafasi mutoto banamuchungaka, juu ujuwe maisha ya kila
siku ya mutoto yako. Na zaidi sana inakuomba kujua kama
mtoto anachungwa na watu gani. Unaweza kusikia kutoka
watu wengine kuhusu batoto yako mu kituo, inaomba sasa
uende kuonana nao siku ya wazazi na waalimu kusudi uwape
mawazo ingine yenye inaweza saidia kuchunga batoto. Ile
mikutano inakuaka mara mbili ku mwaka. Mu mukutano
moya, bazazi banachaguaka mumoya wabo mwenye atakua
na basimamiya wakati nafasi yenye wanachungiya mutoto
yako wanafanya mikutano. Huyu mutu iko na neno yakusema
mu mambo ya économie ya nafasi iyo na mu mambo ya kazi
yawo mbalimbali zenye ziko na influence ku maendeleo ya
tabia na maisha ya batoto.
Les enfants et jeunes
Katikati ya cultures mbili
Inaweza kuwa nguvu kukuwa mtoto ao jeune kama kuna tafauti
kubwa katikati ya ma tabia na desturi za batoto na ba jeunes ba
pale kwenye munaishi na bale benye mulikomalaka nabo kwenye
mulitokeyaka. Na inaweza vile vile kuwa nguvu kuwa muzazi
kufatana na tafauti katika ya desturi na tabiya ya watoto na ba
jeunes ya kwenye mulitokeya na tabiya na desturi ya batoto na
ba jeunes ya Danemark.
Les adolencents
Ni vigumu sana wakati batoto banafikisha miaka kumi na tatu,
juu banapitaka ma changements ku niveau ya mwili yabo na
ku niveau émotionnel. Kama batoto bengine banapashwa kuji
découvrir benyewe, na kuonesha kama banaweza kujitegemea
benyewe, na kujifikiriya wenyewe. Na bazazi kwa ile wakati
bangali nachungiwa na wazazi na wazazi banaendeleya na ku
ba contrôler mu tabia yabo.
Masikilizano na sheria
Ba jeunes mingi benye bangali naishi pamoja na bazazi yabo,
banasikilizanaka na bazazi yabo juu ya mambo kama kuenda
ku ma fêtes na juu ya saa gani batarudiya ku nyumba, na kama
banaruhusiwa kulala ku barafiki yabo ama hapana. Ba jeunes
mingi bana kutananaka ku ma cafétariats, ku ma restaurants
ama ku ma discothèques, ama ku ma fêtes yenye rafiki yabo ali
organsier ku nyumba. Na bengine banaendaka kulala kwabo
na barafiki yabo.
Bazazi bengi banaongeaka na batoto yabo juu ya mambo kama
ya kukunywa pombe, kuvuta cigarette, kuenda ku ma fêtes Bazazi
wengi katikati ya jamaa zawa abakuwaka d'accord juu ya ma régles
ngapi na juu ya ginsi gani banapasha appliquer iles ma règles
kwa watoto, na degree gani ya libérté mutoto wabo anapashwa
kuwa nayo. Ku ma mikutano ya bazazi pamoja na bachungaji ya
watoto yabo, bazazi banaeza kusumuliya na bazazi bengine na
kupata kujua ma règles gani yenye banapashwa ku appliquer ku
watoto yabo, kwa mufano ma règles juu ya ma fêtes ya batoto
ku mamasomo zabo.
Le corps et le sexe
Upende usipopenda, utakutana na mambo mingi juu ya sexe
na juu ya kuvula manguwa yenye inaonesha mwili yote, ama
utaona watu buchi mu socièté danoise. Ma Magazines na
ma journaux zinaandikaka mabo mingi juu ya sexe na juu
ya maisha na matendo ya sexe. Na ba hommes d'affaires
banafanya ma publicités sexy ku profit ya biashara yao.
Hii hali imeleta tabia kwa batu yakutokujali na kuwapatiya
libértés kubwa sana mu mambo ya sexe. Mu myaka kumi
yenye imepita, namuna mupya ya kuishi pamoja katika muke
na mume wake iliji installer na kupatiya libérté kubwa kwa
mutu ya ku décider juu ya mwili yake pekeye. Iyi ilifanya
batu baanze ishi kila mutu ginsi anapenda. Kwa mufano hii
ika améliorer ma conditions ya homosexualité mu inchi.
Lakini kukuja ya iyi libérté sexuelle, kuliongezeka nayo
responsabilité personnelle.
Iyi ni kusema kwamba kuna mipaka ku byenye unaweza
fanya na byenye hauwezi fanya, na hakuna mutu anaweza
kulazimisha mutu mwenzake kufanya bitu byenye hataki.
Hii ni juu iko lazima sana kila mutu aheshimu mipaka ya
mwenzewe kuhusu matendo ya sexe.
Kuvala nusu uchi mu parque, ama pembeni ya bahari, kwa
mufano, haisema kama una alikuwa kufanya mapenzi na uyo
mutu. Na vile vile haiko ginsi mutu anayo vaa ama anaye
tengeneza mwili njoo inasema kama ana ku inviter kulala
naye. Viols sexuels yote ama kutukana mutu juu ya sexe
inalazimishwa kusemwa kwa police na mutu anaweza kuwa
condamner mu prison ku mambo kama ayo.

Batoto na haki yabo
Danemark iko na ma accords na ONU sur les droits des
enfants de moins de 18 bila ubaguza ya fasi yenye wali
zalikaka. Kufatana na ile ma accords, mutoto iko na droit
ya kupata chakula nzuri, droit ya kuwa na santé ya muzuri,
droit ya kuenda kumasoma, droit ya kucheza na iko na
droit ya kumuepusha na vita, droit ya kukuwa protèger
contre violence yoyote na kumutumiya kwa kazi. Biko pia
na droit ya ku participer mu ma décisions zenye zinaleta
mabadiriko makubwa katika maisha yabo.
Mu Danemark, sheria inakataza kumupiga mtoto; kama
hivo ku circoncir mototo mwanamuke inakatazwa pia
na sheria.
Législation
La legislataion danoise inaongeya na kuonesha muzuri
sana juu ya ma droits ya batoto na juu ya madroits yabo
ya kukuwa protèger. Kwa mufano, inakataziwa kufanya
mapenzi na mutoto mudogo wa myaka chini 15. Ba jeunes
banapashwa kuwa na myaka juu ya 16 mbele bahurusiwa
kununua cigarettes na pombe yenye iko na alcool. Inafaa
akuwe na 18 ans et plus mbele aurusiwe kuuza pombe na
cigarettes mu bar, ama mu restaurant.
Kutoka kunyumba kwenyu na kuhamiya inje
Kufatana na sheria ya Danemark, mutu anakuwa muzima
akisha eneza myaka 18. Ni kusema anaweza kutembeza gari
akiweza examen ya permis de conduire, anaweza kukopesha
feza ku banque, na iko légalement responsable ya maisha
yake. Ba jeunes mingi banatokaka kwabo bakisha eneza
myaka 18 na banaenda ishi abo pekee ao na barafiki yabo
benye biko na myaka ya kipimo yabo.
Mashauri na maongozi
Inawezekana kupata batu benye banaweza kukusaidia wakati
ya mashida kubwa. Bazazi na batoto banaweza kulomba
mashauri na maongozi pamoja ama kuomba maongozi
kila mutu peke yake. Uliza wa autorités ya zone yako ama
téléphoner ku ma nafasi zenye zinajulikana kuhusika na
maneno ya crise. Hauta lipishwa makuta na unaeza kuita
bila kusema jina lako.

Musaada kwa watoto na jamaa zenye kuwa na ma problèmes.
Ni responsabilité ya wazazi kuchunga watoto yabo na
ku créer ma conditions nzuri juu ya kubakomalisha
vizuri. L'état haiwezi kujiinginza ndani ya mambo ya
famille mpaka kama bana suspecter kama kuna hatari
yenye inaweza kuaribisha maisha ya batoto.
Kama kuna ma problèmes ba autorités civiles ya
zone wataweza ku contacter famille juu kubasaidia
kumaliza ile ma problèmes. Famille ao membre
mumoja wa famille anaweza kulomba musaada
ku ba autorités ya mu zone kwa juu ya shida
fulani. Hii itakuwa ndani ya collaboration kati ya
ba autorités civiles na famille. Musaada ku famille
inaweza kuwa namuna tafauti mingi.
Kama bazazi banaonekana bameshindwa kuchunga
batoto muzuri mu jamaa, batoto banaweza kupelekwa
nafasi zingine za kuchunga watoto mbali na jamaa
labo. Hii inawezekana hata kama bazazi banaitika
ama banakatala. Na bazazi bakikatala watoto
watabebwa na kinguvu. Mutoto anaweza pelekewa
mu institution des enfants abandonés ama mu ingine
famille mulishi pendant une periode donnée. Kwa
mufano, hii inaweza kuwa juu wazazi wanamupigaga
mutoto wabo ama wazazi habaweze kuchunga
batoto muzuri. Ba jeunes benye benye biko na ma
problèmes sociaux, ama benye balipatikana mu ma
affaires criminelles, na benye balisha shindikana na
bazazi yabo, banaweza pelekwa ku ma institutions
spéciales kwenye bataeza pata musaada juu ya
kuanza masomo ama kutafuta kazi.
Batu benye kuwa handicappés
Maisha ya kawaida kwa uwezo yote
Pamoya na majamaa zabo, batoto na ba adolescents na
batu bakubwa benye biko na ma besoins speciaux juu biko
na handicappe ya mwili ama ya akili, banaweza kupata
musaada kusudi baishi maisha yenye iko facile kuelekeyana
na hali yabo. L'état anapenda abasaidiye na kufanya namuna
yoyote nabo bakuwe actifs mu socièté na kuishi sawa ginsi
batu bengine banaishi.
Ma services spéciaux
La plupart ya batoto ba handicappés ao benye biko na ma
besoins spéciaux banaishi na bazazi yabo na banaenda ku
masomo na ku ma crêches za kawaida. Lakini bengine batoto
ba handicappés ao benye biko na ma besoins spéciaux
banaendaka ku mamasomo na ma crêches spéciaux kwenye
banafundishiwaka na baalimu ba kipekee, walimu walio
fundishwa namuna yakusaidia batoto kama haba.
Ba jeunes kama watu wakubwa biko na accès ku ma masomo
ya kubasaidia za muchana na za siku muzima, ku ma centres
de formations ama ku ma nafasi mbalimbali za kazi kwenye
bataeza kutumikia.
Bengine banaishi abo pekee na kupata aide personnelle et
pratique kutoka kwa l'état. Hii musaada inawezakuwa kiti
cha ba handicappés, ama musaada nyingine yoyote, kama
vile mutu wakumusaidia nyumbani. Bengine banaishi ku
ma institutions ama ma maisons spéciales kwenye banapata
usaidizi yote.
Maisha ya bazee
Bazee benye biko na nguvu
Bazee bamu Danemark banaweza kuishi maisha mazuri na
kujiongoza. Sheria ya serekali ya Danemark inaruhusu bazee
kukuwa na kazi na kuishi maisha yabo kama ginsi banayotaka.
Kama muzee wa Danemark, una droit ya na neno ya kusema
juu ya ma décisions zenye kuangaliya maisha yako. Kama
citoyen wa kukomeya unabaki na droits yako yakuwa une
partie ya procedure ya kukamata ma décisions zenye zinazo
husu maisha wewe kama binadamu, pia na décisions zenye
sina guza maisha ya pa nafasi unapo ishi.
Ba autorités civiles ya kila zone biko na yabo organe de
conseils na ba membres ya ile conseil ni bazee benye biko
voter localement na bazee benzao. Kazi ya iyi organe de
conseils ni kupatiye aba ba autorités ma conseils kuhusu
mambo ya lazima sana kwa bazee mu communauté locale
yabo. Uliza ba autorités ya mu zone unakaa juu ya baraza ya
bazee na nafasi yenye wanakutananiyaka.
Maisha ya kazi na pension
L'état danois inataka bazee yabo baleta contribution yabo
mu socièté kama banaweza. Bazee bamoja banatumikaka
mupaka miaka 70, bengine mupaka miaka 65, na bengine
banaachaka kazi mbio juu bapokeye mapema mushahara
ya uzee pamoja na pension yabo.
Pension ya l'état
Karibu batu bote biko na haki ya kupata pension ya l'état
à partir ya 65 ans. Princippe ya l'état danois juu ya pension
inasema kama kila mutu iko na droit ku pension ya l'état juu
iko citoyen ya socièté danoise. Kama umeishi mu Danemark
miaka 40 tokeya ulikuwaka na myaka 15, uko na droit ya
kupata pension à 100%. Lakini kama uliisha ishi mu Danemark
masiku za kidogo, utapata pension ya l'état ya kidogo
kufatana na ile myaka zenye uliishi Danemark.Ni bureau
ya pension ya mu zone yako njo inafanyaka hesabu kama
utakua na pata pension ya ngapi na banaweza kukwambiya
kama uko na droit ya pension ya ngapi.
Feza za pension za kuwekwa
Batu mingi banajuwa kuongeza kwa juu ya pension ya
l'état na ma pensions za zingine modeles. Watumishi wa
kazi banasikilizana na ma sociètés zabo za kazi, zikuwa
zina wawekeya kipande cha mushahara yabo mu caisse de
pension. Wengine watu wanawekaka feza directement mu
banque ama mo ma sociètes de pension kama pension.
Kama unaweka feza mu banque ama mu caisse privée juu ya
pension yako, l'état haikulipisha taxe kwa ile feza. Ni kusema
unalipa feza kidogo ya taxe kwa mushahara yako.
Faida ya pension mbele myaka ya pension
Mutumisha anawezakwenda ku pension bila ya myaka ya
pension yake ieneye, na faida ya pension ya mbele ya myaka
ya pension inaweza kuwa namulipa feza. Kama vile vile iyi
systeme ya faida ya pension ya mbele ya myaka ya pension
ieneye inaweza kuwa nakulipa pension yenyewe na uko
natumika na kupata salaire.
Hauweze kupata feza ya système ya faida ya pension mbele
myaka ya pension (efterløn) mbele ya myaka 60. Unapashwa
kuwa membre ya caisse d'assurance ya ba chômeurs pendant
myaka 30 na ulilipaka pesa za muchango ya système ya faida
ya pension mbele myaka ya pension (efterløn). Hii feza
ya uzeeni ya mapema inaishwa kulipwa wakati umeeneza
myaka 65.
Kuenda ku pension mbele ya myaka
ya kupata pension haijaeneye
Batu bengine banatesekaka na problèmes physiques ama ma
problèmes mentaux zenye zinaacha habawezi tena kufanya
kazi na njoo maana banapashwa kwenda ku pension mbele
ya wakati. Mutu anapashwa remplir ma conditions fulani
mbele bamuitikiye kuenda ku pension mbele ya wakati.
Condition moja yake ni kuangaliya masiku zenye amemaliza
mu Danemark. Ukitaka kujuu mingi, unaweza kuuliza ba
autorités civiles ba mu zone unapo ikaa.
Kusaidiwa nyumbani
Bazee bamingi banaishi mu manyumba zabo pekee.
Inawezekana kusaidiwa na vitu sawa kukoropa nyumba, na
kuenda kubanunulia byenye banataka. Kama mwili yako iko
zaifu, unaweza vile vile pata iyo musaaada. Musaada uyo
inafatana na ba autorités ya ma zones ya ginsi bana juger
ma besoins individuels ya kila muzee.
Ma nyumba ya wazee
Kama uko muzee na uko na besoins speciaux ama ma
problèmes physiques, unaweza fanya demande ya nyumba ya
bazee ku ba autorités civiles ya zone yako. Nyumba za bazee
zinajengewaka kufatana na hali za wazee na banaangaliya
kama pia kuna wazee benye biko na kilema fulani fulani.
Manyumba mingi za bazee zinajengewaka pamoya na
ma centres de santé kusudi banaweza kuita munganga na
anakuya kusaidiya mara moja. Kuna liste d'attente kwa kupata
iyi manyumba ya bazee. Njoo maana ni muzuri kuandikisha
jina mbele ya wakati ku iyi liste d'attente.
Des hôspices survéillées ou des pétits centre de santé kwa bazee.
Bazee benye biko na hitaji kubwa ya matunzo banaweza
pelekewa kwenye kuko kimya vizuri, ao banaenda ishi
mu ma hospital za kidogokidogo za kipekee. Apa batu
bana basaidiaka kupika chakula, kuvula manguo yabo na
kubanawisha. Banganga banakuaka pale bakubapatia dawa
na kuangalia hali zabo muzuri za uzee.
Bazee banalipaka makuta kidogo juu ya ile usaidizi yenye
banapataka. Banalipaka kidogo sana mu ile mushahara ya
uzee yenye banapokeyaka.
Wakati maisha inafika karibu na mwisho
Cheti ya kifo
Wakati mutu anakufa munganga anaandikaka barua
yakuonyesha kama mutu alikufa. Kama mutu anakufia ku
nyumba lazima muambie munganga mbio sana. Munganga
anapatia jamaa cheti ya kifo na barua ya kueleza namuna
gani mutu alikufa na kupeleka maiiti ku kanisa ya kitaifa. Ni
kanisa ya kitaifa njoo yenye inaandikaka ku place ya l'état
batu benye balikufa hata kama ule mutu na jamaa yake
habiko membre ya ile kanisa.
Wakati mutu anakufa bureau ya tribunal inajulishwaka na ni
iyi njoo inaitaka mara moja jamaa ya mutu oyo na kuijulisha
kifo ayo. Hapa njoo banajuwaka ku décider juu ya bitu bya
mwenye alikufa, kama bitakua namuna gani.
Maziko
Kawaida mwenye alikufa banamuzikaka ao banachomaka
mbele ya siku munane. Mwenye kusimamia maziko anaweza
kukuwa pale. Inawezekana kupata musaada kwa wakubwa ya
l'état juu ya maziko. Kama maiti itazikiwa mu inchi ingine,
l'état inapashwa tengeneza passeport special ya corps mort
ya kusindikiza maiti.
Makaburi 2.100
Kanisa ya Kitaifa ya Danemark iko na makaburi 2.100, na kila
mukaaji wa Danemark iko na haki ya kuzikiwa mu kaburi.
Kama uko wa dini nyingine, hauwezi kubalazimisha kuzika
mutu wako ginzi unapenda; lakini unaweza baelezea ginzi
ulitaka ikuwe.
Makaburi ya communautés ya madini zingine
Madini zingine banaweza kuwa na kwenye banazikaka batu
yabo, sawa ba islamu, ba katoliki, na ba Mosaïque sababu
banazikaka mu namuna yenye inaweza kuwa tafauti na yenye
kanisa ya kitaifa ya Danemark. Kwa mufano, ba islamu biko
na makaburi mu quartier inatwa "Bronebi" (Brøndby). Izi
makaburi zinalendwa na kuchungiwa na kikundi ya pekee
ya baislamu bamu Danemark kwa jina la Fondation danoise
pour les funérailles islamiques..