Słownik
Kursy w czasie wolnym. Obejmują wiele przedmiotów takich jak: języki, historia, informatyka, filozofia i przedmioty artystyczne. Kursy te nie dają żadnych oficjalnych kwalifikacji i nie kończą się egzaminem. Zajęcia organizowane są przez związek krzewienia oświaty (oplysningsforbund)*.
Na mocy duńskiej ustawy o powszechnym dostępie do akt (Offentlighedsloven), każdy obywatel ma prawo dostępu do dokumentów przechowywanych przez władze państwowe lub gminne.
W niektórych przypadkach władze mogą odmówić dostępu do dokumentów, np. w celu ochrony prywatnego życia obywateli, ze względu na bezpieczeństwo państwa lub państwowe interesy gospodarcze.
W czasie postępowania sądowego strony mają prawo wglądu w akta sprawy.
Obywatele otrzymujący zasiłek introdukcyjny, zasiłek pieniężny lub zasiłek dla bezrobotnych mają zarówno prawo jak i obowiązek przyjęcia oferty pomocy w celu rozpoczęcia nauki lub znalezenia pracy, jest to tzw. programu aktywizacji zawodowej, który może obejmować kursy lub szkoleniea zawodowe w zakładach pracy. Aktywizacja zawodowa stanowi warunek otrzymania pomocy finansowej od państwa.
Spółdzielnie użyteczności publicznej zajmują się budową i wynajmem mieszkań publicznych. Gminy posiadają pewną liczbę tego rodzaju mieszkań i mogą je przydzielać osobom najbardziej potrzebującym.
Osoby, które ukończyły 15 lat mogą wpisać się na listę oczekujących na mieszkanie spółdzielcze. Opłata roczna jest niewielka, często na mieszkanie czeka się wiele lat.
Zasiłek dla bezrobotnych jest świadczeniem, do którego uprawnione są osoby, które straciły pracę i które płaciły składki na kasę ubezpieczeń na wypadek bezrobocia (A-kasse).
Kasa Ubezpieczeń na Wypadek Bezrobocia (A-kasse) jest prywatnym zrzeszeniem pracowników lub osób prowadzących własną działalność gospodarczą. Kasa udziela swoim członkom pomocy finansowej w przypadku utraty pracy. A-kasy są ściśle powiązane ze związkami zawodowymi, jednak członkostwo w związku zawodowym nie jest warunkiem koniecznym przystąpienia do A-kasy.
Duński Naczelny Sąd Pracy jest sądem specjalnym, który rozstrzyga w sprawach o naruszenie ustaleń i niewłaściwą interpretację umów i porozumień zawartych pomiędzy pracodawcą a pracownikiem. Sędziów mianuje Minister ds. Zatrudnienia.
Urząd ds. Następstw Wypadków przy Pracy jest instytucją neutralną, jej zadaniem jest ustalenie, czy dany wypadek/choroba może być zakwalifikowany jako wypadek przy pracy lub choroba zawodowa. Urząd decyduje o wypłacie odszkodowania. Odszkodowanie wypłacane jestprzez ubezpieczenie pracodawcy.
Patrz: http://www.ask.dk
Państwowa Inspekcja Pracy jest instytucją państwową, której celem jest zapewnienie zdrowych i bezpiecznych warunków pracy, a także ich ciągłe udoskonalanie. Cel ten realizowany jest przez nadzór przedsiębiorstw, opracowywanie nowych przepisów oraz publikowanie materiałów na temat środowiska pracy. Państwowa Inspekcja Pracy posiada oddziały na terenie całego kraju. Patrz: http://www.at.dk
Szpitalny oddział poporodowy, który przyjmuje kobiety z noworodkami bezpośrednio po porodzie.
Związek lokatorów mieszkań wynajmowanych w tej samej spółdzielni mieszkaniowej. Jego celem jest ochrona interesów lokatorów w kontaktach z właścicielem nieruchomości.
Lista kandydatów bezpartyjnych kandydujących w wyborach lokalnych. Listy bezpartyjne tworzone są w celu zabiegania o specyficzne lokalne interesy.
Sąd rejonowy jest sądem pierwszej instancji w duńskim systemie sądownictwa. Zajmuje się sprawami cywilnymi oraz większością spraw karnych.
Dankort – specjalna duńska karta płatnicza wydawana przez duńskie banki. Karta Dankort akceptowana jest w większości sklepów. Właściciel karty otrzymuje specjalny PIN kod, który podaje podczas pobierania pieniędzy w bankomatach. W niektórych sklepach zamiast wprowadzania kodu pin należy złożyć podpis na rachunku.
Na żółtych stronach książki telefonicznej znajduje się wykaz firm oferujących produkty i usługi. Adres internetowy: http://www.degulesider.dk
Personel zatrudniony przez właściciela nieruchomości zajmuje się umowami dotyczącymi czynszu, pobieraniem opłat czynszowych, zatrudnianiem dozorców, oraz kontaktem z najemcami w sprawach administacyjnych.
Do 1993 roku Unia Europejska nosiła nazwę Wspólnoty Europejskiej (WE). Współpraca rozwijała się stopniowo od roku 1957 w którym pierwszych sześć państw członkowskich przyjęło Traktat Rzymski. Dania przystąpiła do WE po referendum w 1972 roku. Aktualnie w skład UE wchodzi 27 europejskich państw członkowskich. Są to: Austria, Belgia, Bułgaria, Cypr, Czechy, Dania, Estonia, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Włochy, Litwa, Luksemburg, Łotwa, Malta, Niemcy, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowacja, Słowenia, Szwecja, Węgry i Wielka Brytania.
W skład Parlamentu Europejskiego wchodzi 785 członków wybieranych przez obywateli 27 państw członkowskich UE. Europarlamentarzyści wybierani są na pięcioletnią kadencję. Liczba parlamentarzystów danego państwa członkowskiego zależy od jego wielkości. Dania ma 14 przedstawicieli.
Rada Europy jest europejską ogranizacją współpracy, która powstała w 1949 roku. Rada zrzesza 47 państw-członków, które współpracują wokół zagadnień ochrony praw człowieka i umacniania demokracji. Jest także odpowiedzialna za przestrzeganie Europejskiej Konwencji Praw Człowieka z 1950 roku.
Duński Kościół Narodowy jest kościołem ewangelicko-luterańskim, to znaczy jest jednym z kościołów chrześcijańskich, które oddzieliły się od Kościoła rzymsko-katolickiego w okresie reformacji w XVI wieku.
EOG czyli Europejski Obszar Gospodarczy, wyznacza ramy współpracy krajów Unii Europejskiej oraz Norwegii, Islandii i Liechtensteinu. Umowa o współpracy weszła w życie w 1994 roku i opiera się na swobodzie przepływu ludności, kapitału, towarów i usług oraz zasadzie równości konkurencji.
ONZ, Organizacja Narodów Zjednoczonych (z ang. United Nations Organization), została powołana do życia w 1945 roku. Jej celem jest zapewnienie pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego, rozwój współpracy między narodami w sferze gospodarczej, socjalnej, kulturalnej i humanitarnej a także wspieranie respektowania praw człowieka. ONZ posiada 192 członków i sześć organów: Zgromadzenie Ogólne, Radę Bezpieczeństwa, Radę Gospodarczą i Socjalną, Rada Opiekuńczą i Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości i Sekretariat. Siedzibą ONZ jest Nowy Jork.
Podczas referendum społeczeństwo opowiada się w sprawie określonej polityki, którą przyjął lub zamierza przyjąć parlament. Referendum może być dla rządu wiążące lub opiniodawcze. Na mocy duńskiej konstytucji decyzje dotyczące poprawek konstytucyjnych lub przekazywania zwierzchnictwa władzom międzynarodowym muszą być podejmowane na drodze referendum. Ostatnie referendum w Danii dotyczyło stosunków Danii z UE.
Uniwersytet ludowy - zwany potocznie uniwersytetem (højskole) - jest specjalnym rodzajem szkoły z internatem dla młodzieży i dla dorosłych. Model tej szkoły powstał w Danii w połowie XIX wieku. Uniwersytety ludowe kładą nacisk na ogólny wgląd w życie kulturalne i społeczne, a także zależności między tradycjami kulturalnymi a zasadami funkcjonowania społeczeństwa. Uniwersytety ludowe proponują kursy wielu przedmiotów jak muzyka, sztuka, sport, filozofia i nauki społeczne. Kursy nie dają oficjalnych kwalifikacji i nie kończą się egzaminem.
Na mocy duńskiej konstytucji kościół ewangelicko-luterański jest narodowym kościołem Danii. Jak sama nazwa wskazuje („Folkekirke”, w dosłownym tłumaczeniu – „Kościół Ludu”), należy do niego większość obywateli Danii i jest on bardziej związany z państwem niż pozostałe wyznania. Zgodnie z konstytucją państwo ma obowiązek utrzymywania Kościóła Narodowego. Parlament Danii ustawowo określa wytyczne co do sposobu jego prowadzenia, jednak państwo zwykle nie ingeruje w życie kościelne. Nabożeństwa są ogólnie dostępne, a członkowie Kościoła mają prawo do kościelnego chrztu, bierzmowania, ślubu i pogrzebu. Od stuleci Kościół odpowiedzialny jest za rejestrowanie wszystkich urodzeń w Danii. Nie dotyczy to jednak Południowej Jutlandii, w której funkcję tą pełni cywilna instytucja. Duchowni Kościoła Narodowego pełnią również rolę urzędników kościelnych, którzy wydają pozwolenia na pogrzeb lub kremację zmarłego.
Oświata społeczna daje osobom dorosłym i młodzieży okazję do szkolenia pozazawodowego oraz pogłębiania wiedzy w zakresie przedmiotów ogólnych. Oświatę społeczną proponują głównie: związek krzewienia oświaty, uniwersytety ludowe, biblioteki oraz organizacje kulturalne, kościelne i polityczne.
Parlamentarny system jest synonimem demokracji parlamentarnej.
Folketinget jest narodowym parlamentem Danii. W jego skład wchodzi 179 członków, w tym po dwóch przedstawicieli Grenlandii i 2 przedstwicieli Wysp Owczych.
Duńscy parlamentarzyści wybierani są na kadencję trwającą maksymalnie cztery lata. Premier ma prawo rozpisać wybory przed upływem czteroletniej kadencji. Wybory parlamentarne odbywają się w systemie proporcjonalnym, w którym partie polityczne otrzymują mandaty w parlamencie proporcjonalnie do liczby głosów uzyskanych w wyborach.
Rada ds. Skarg Konsumenckich jest instytucją państwową, która rozpatruje skargi złożone przez konsumentów odnośnie towarów i usług. Duński Narodowy Urząd Ochrony Konsumentów (Forbrugerstyrelsen) jest sekretariatem Rady ds. Skarg Konsumenckich
Władza rodzicielska to obowiązek rodziców do opiekowania się swoimi dziećmi oraz podejmowania decyzji w interesie dzieci. Rodzice, którzy są małżeństwem, posiadają automatycznie wspólną władzę rodzicielską. Jeżeli rodzice nie są małżeństwem, władza rodzicielska należy do matki, o ile rodzice nie postanowią inaczej. Jeżeli para małżeńska decyduje się na separację lub rozwód, zwykle oboje nadal posiadają wspólną władzę rodzicielską.
Zadaniem władz gminy jest zabezpieczenie ponownego użycia pewnej części odpadów. Z tego względu na terenie gmin powstały stacje odzysku odpadów, w których odpady segregowane są do oddzielnych pojemników na papier, szkło, metal i bioodpady. Odpady szkodliwe dla środowiska naturalnego umieszczane są w osobnych pojemnikach.
Związek właścicieli gruntów w dzielnicy domów własnościowych. Zajmuje się sprawami leżącymi we wspólnym interesie jego członków – jak np. utrzymanie chodników i dróg.
Każda gmina posiada komisję ds. kontroli czynszów. Kilka gmin może mieć jednak wspólną komisję. Komisja ds. kontroli czynszów zajmuje się skargami dotyczącymi czynszu, stanu mieszkań oraz innymi sprawami związanymi z najmem mieszkań.
Patrz: Uuniwerstytet ludowy (Folkehøjskole)
Szereg leków można kupić bez recepty. Apteki prowadzą sprzedaż zarówno leków na receptę jak i bez recepty.
Z dniem 1.stycznia 2007 Dania została podzielona jest na 98 gmin. Urząd gminy jest organem władzy państwowej, który rozwiązuje problemy lokalnej społeczności. Władze gminy mają wolne prawo podejmowania niezależnych decyzji dotyczących wielu obszarów życia.
W gminach władzę sprawują rady gminne wybierane przez mieszkańców gminy co cztery lata
Opłata, jaką właściciele odbiorników radiowych, telewizyjnych lub komputerowych płacą za prawo do odbierania programów. Opłata ta używana jest do finansowania programów radiowych i telewizyjnych emitowanych przez stacje publiczne, tj. Danmarks Radio (radio i telewizja) i TV2.
NATO, Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, jest zachodnim sojuszem bloków militarnych powołanym do życia w 1949 roku. Organizacja bazowała pierwotnie na Pakcie Atlantyckim, który podpisało 12 państw. Obecnie NATO zrzesza 26 państw członkowskich i prowadzi współpracę z Rosją.
OECD, Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (z ang. Organization for Economic Cooperation and Development), jest międzynarodową organizacją działającą na rzecz rozwoju gospodarczego, skupiającą 30 państw. Organizacja powstała w 1961 roku. Celem OECD jest wspieranie państw członkowskich w osiąganiu wysokiego standardu życia i rozwoju gospodarczego.
Organizacje, które koordynują i kierują pracami oświatowymi – szczególnie w związku z kształceniem w czasie wolnym od pracy.
Niezależne, niekomercyjne kanały radiowe i telewizyjne, których zadaniem jest przekaz programów do masowego odbiorcy. Duńskie Radio (Danmarks Radio) oraz TV2 są stacjami przekazu publicznego. Mają one obowiązek nadawania wszechstronnych, kulturalnych i informacyjnych programów.
Kredyt hipoteczny jest pożyczką zabezpieczoną na nieruchomości. Podczas zaciągania kredytu hipotecznego, pożyczkobiorca stawia nieruchomość jako zastaw gwarantujący jego płynność finansową. W udzielaniu tego rodzaju pożyczek specjalizują się banki hipoteczne.
Z dniem 1. stycznia 2007 Dania została podzielona na pięć okręgów, które zajmują się sprawami związanymi z danym okręgiem, jak prowadzenie szpitali, transport publiczny i okręgowe projekty rozwoju. Okręgami zarządza rada okręgów, w której skład wchodzi 41 członków wybieranych co cztery lata spośród mieszkańców okręgów.
Demokracja reprezentatywna jest formą rządów, w której obywatele wybierają organy ich reprezentujące. W Danii organami tymi są: Parlament, rady poszczególnych okręgów i rady gminne.
Jest to wspólnota gospodarcza, prawna i językowa, która na mocy duńskiej konstytucji łączy Danię, Wyspy Owcze i Grenlandię we wspólną całość. Wyspy Owcze i Grenlandia mają w Królestwie Danii znaczną autonomię.
Głównym elementem współpracy w ramach układu Schengen jest elektroniczna baza danych, która daje policji i konsulatom w państwach członkowskich dostęp do informacji o osobach poszukiwanych lub zaginionych, a także o zgubionych lub skradzionych przedmiotach i pojazdach.
Układ Schengen ma na celu ścisłą współpracę między państwami członkowskimi UE: Belgią, Danią, Finlandią, Francją, Grecją, Holandią, Włochami, Luksemburgiem, Portugalią, Hiszpanią, Szwecją, Niemcami i Austrią oraz nie będącą członkiem UE Norwegią. Na mocy tego układu obywatele państw członkowskich mogą dowolnie przemieszczać się między krajami objętymi umową, bez kontroli granicznej. Dania przystąpiła do Układu Schengen w 1997 roku.
Przedstawiciel ds. BHP jest osobą wybraną przez współpracowników w celu reprezentowania ich interesów w sprawach dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy. Przedstawiciele ds. BHP wybierani są na dwa lata w taki sam sposób jak przedstawiciele pracowników i muszą uczestniczyć w specjalnym programie szkoleniowym.
Sąd rejonowy ds. gospodarczych, rodzinnych i spadkowych jest oddziałem sądu rejonowego (byret). Zajmuje się podziałem majątku osób zmarłych, administracją masy upadłościowej oraz podziałem wspólnego majątku w sprawach rozwodowych.
Program SSP bazuje na współpracy szkoły, gminnych władz socjalnych oraz policji. Celem programu jest zapobieganie przestępczości wśród młodzieży.
Prokurator krajowy jest produkatorem publicznym w sprawach karnych rozpatrywanych w sądach okręgowych (landsretterne).
Urząd Administracji państwej składa się z pięciu okręgowych Urzędów, które zajmują się sprawami związanymi z separacją, rozwodem, władzą rodzicielską i prawem do osobistego kontaktu z dziećmi, jak również rozpatrują odwołania od decyzji o adopcji oraz odwołania od decyzji władz gminnych dotyczących spraw socjalnych i związanych z pracą. Urzędy Administracji pństwowej zjmują się także kontrolą przestrzegania przepisów w gminach, na obszarach nie objętych specjalnym prawem składania skarg.
Duński Sąd Morski i Handlowy rozpatruje sprawy związane z handlem i wypadkami na morzu. W skałd sądu wchodzi prezes sądu, jeden lub kilku wiceprezesów, sędzia oraz zespół biegłych.
Przedstawiciele pracowników wybierani są na okres dwóch lat przez pracowników zakładu pracy. Ich zadaniem jest zabieganie o dobro interesów grupy pracowników w kontaktach z pracodawcą. Przedstawiciel pracowników reprezentuje również określony związek zawodowy w miejscu pracy.
Podlega Ministerstwu ds. Uchodźców, Imigracji i Integracji, lecz podejmuje decyzje niezależnie od ministerstwa. Urząd ds. Cudzoziemców zajmuje się wieloma sprawami związanymi z wjazdem cudzoziemców i pobytem w Danii – np. azyl, łączenie rodzin oraz wnioski o wizę i pozwolenie na pracę. Urząd Imigracyjny wydaje decyzje w sprawach wniosków o wjazd i pobyt oraz informuje wnioskodawców o warunkach wjazdu i pobytu.
Konsultanci Biura ds. Edukacji Młodzieży (UU) funkcjonują w urzędach gminnych. Oferują młodym ludziom do 25 lat porady i wskazówki dotyczące kształcenia.
Czasowe zatrzymanie osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa kryminalnego.
WHO, Światowa Organizacja Zdrowia (z ang. World Health Organization), jest organizacją działającą w ramach ONZ, powołana została do życia w 1948 roku. Jej celem jest kontrola szerzenia się chorób zakaźnych oraz realizacja programów zdrowotnych.
Kolofon
Obywatel Danii – Informator dla nowych obywateli
Ministerstwo ds. Uchodźców, Imigracji i Integracji Ministeriet for Flygtninge, Indvandrere og Integration
Holbergsgade 6
1057 Copenhagen K
Telefon: 33 92 33 80
E-mail: inm@inm.dk
Ministerstwo ds. Uchodźców, Imigracji i Integracji we współpracy z Commitment Kommunikation ApS Termin oddania: 30 maja 2007
978-87-91850-01-1.
978-87-91850-41-7.
Wersja polska, sierpień 2007
13 tys. egzemplarzy
Annie Hagel we współpracy z Ministerstwem ds. Uchodźców, Imigracji i Integracji.
Commitment Kommunikation ApS Nitivej 10, 2000 Frederiksberg Telefon: 70 22 07 10 E-mail: post@commitment-aps.dk
Mark Gry Christiansen.
PrinfoHolbæk-Hedehusene A/S
Michael Daugaard.
Per Morten Abrahamsen: 134. Mark Andersen: 139. Lars Bahl: 31, 47, 52, 73, 93 i 129. Ole Christiansen: 8 i 142. Jacob Dall: 24. Michael Daugaard: Przednia i tylna okładka, 10, 15, 16, 27, 28, 32, 35, 36, 41, 44, 47, 49, 50, 51, 53, 55, 58, 63, 66, 68, 75, 77, 80, 82 88, 92, 94, 100, 104, 107, 109, 110, 112, 113, 115, 119, 122, 124, 126, 137, 140 i 148. Anne-Li Engström: 54. Per Folkver: 132. Linda Henriksen: 85. Sonja Iskov: 61. Ulrik Jantzen: 141. Stuart McIntyre: 120. Kissen Møller-Hansen: 60, 76, 79 i 130. Morten Nilsson: 20 i 96. Heine Pedersen: 127. Kristian Juul Pedersen: 13. Jørgen Schytte: 65, 72, 144 i 147. Niels Aage Skovbo: 83. Stig Stasig: 67. Søren Svendsen: 70. Mikkel Østergaard: 12, 18, 42, 87, 98, 101, i 138. Mapa Danii: Kampsax/Cowi: 11. Karta ubezpieczenia zdrowotnego: Powiaty Danii: 131.