9 Gospodarka i konsumpcja
Zarządzanie własnymi środkami finansowymi
Dochody i koszty
Własne środki finansowe (ewentualny majątek) to dochody i koszty. Dochody to np. wynagrodzenie, dochód z własnej działalności gospodarczej lub pomoc finansowa od państwa. Koszty to np. czynsz, ogrzewanie, energia elektryczna, żywność, odzież i inne wydatki. Od dochodu i zysków z własnej działalności należy płacić podatek.
Konto bankowe
Przelewy elektroniczne
W obecnych czasach coraz więcej płatności na konta bankowe reguluje się przelewami elektronicznymi. Dotyczy to np. wynagrodzenia, płatności pieniężnych, zasiłków rodzinnych i emerytury. Dlatego też większość osób posiada konto bankowe.
Automatyczne płacenie rachunków
Konto otworzyć można w dowolnym banku. Posiadając rachunek bankowy można zlecić automatyczne płacenie rachunków bezpośrednio z konta.
Można na przykład otworzyć specjalne konto budżetowe przeznaczone wyłącznie do płacenia stałych opłat jak czynsz, ogrzewanie, elektryczność lub telefon.
Karty płatnicze
Posiadacz konta bankowego otrzymuje kartę płatniczą, którą może używać do pobierania pieniędzy w bankach i bankomatach.
Kartę płatniczą Dankort* można otrzymać, w przypadku gdy bank uzna, że sytuacja finansowa posiadacza konta bankowego jest uporządkowana. Dankort można używać we wszystkich bankomatach i w większości sklepów w Danii. Do karty przypisany jest kod pin, który należy podać przy wypłacaniu pieniędzy z bankomatu lub podczas dokonywania płatności w sklepie. W niektórych sklepach zamiast wprowadzania kodu pin należy złożyć podpis na rachunku.
W wielu bankach dostępne są karty łączone Visa/Dankort. Kartą Visa można płacić i pobierać pieniądze w większości państw na całym świecie.
Pożyczki i kredyty bankowe
Warunkiem jest uporządkowana sytuacja finansowa
Większość banków chętnie udziela pożyczek i kredytów. Wymagają one jednak względnie stabilnych dochodów oraz uporządkowanej sytuacji finansowej. Bank ocenia sytuację finansową ubiegającego się o pożyczkę/kredyt i prosi o przestawienie kopi zaświadczeń o wypłacie miesięcznej pensji i ostatniego rocznego zeznania podatkowego.
Pożyczka bankowa czy kredyt?
Pożyczka bankowa jest zazwyczaj dobrym rozwiązaniem dla osób posiadających regularne dochody, a potrzebujących czasem dodatkowych pieniędzy np. na zakup mebli.
Dla osób prowadzących własną firmę i mających nieregularne dochody, dobrym rozwiązaniem może być otwarcie w banku kredytu. Pozwala to na przekroczenie bieżącego konta do wysokości przyznanego kredytu. Należy jednak pamiętać o tym, że stopa oprocentowania kont kredytowych jest bardzo wysoka.
Należy zbadać możliwości
Koszt uzyskania pożyczki różni się w zależności od banku. Stopa oprocentowania zależy od rodzaju pożyczki. Dlatego dobrze jest zorientować się, który bank oferuje najtańszą pożyczkę.
Doradztwo finansowe
Większość banków udziela porad finansowych.
Bank udziela zwykle dobrych i profesjonalnych rad, należy jednak pamiętać o tym, że nie jest to niezależny doradca, lecz prywatna, komercyjna firma handlowa, która nastawiona jest na zysk.
Skomplikowane finanse najlepiej poprowadzi rewident
W przypadku gdy sprawy finansowe są skomplikowane, np. w związku z prowadzeniem własnej firmy, najlepiej ich prowadzenie powierzyć rewidentowi.
Obywatelstwo duńskie nie może być wymagane
Banki nie mają prawa odmowy pożyczki tylko z tego powodu, że osoba ubiegająca nie posiada obywatelstwa duńskiego.
Sklepy nie mają prawa do stawiania obywatelstwa duńskiego jako warunku uzależniającego przyznanie kredytu lub zawarcie umowy najmu. Jednak mogą one zażądać, aby pożyczkobiorca posiadał stały dochód oraz stały adres zamieszkania w Danii.
Wynajem i zakupy na kredyt
Wiele sklepów proponuje wynajmowanie szczególnie drogiego sprzętu, jak lodówki, zamrażarki, telewizory lub komputery.
W razie opuszczenia Danii bez spłacenia długów, pieniądze mogą zostać odzyskane przez lokalnych inkasentów należności współpracujących z duńskimi przedsiębiorstwami.
Karty płatnicze
Wiele sklepów posiada system kart płatniczych, Są to karty kredytowe umożliwiające dokonanie zakupu w danym sklepie. Sklep we własnym zakresie ocenia możliwość przyznania takiej karty.
Zakupy na kredyt
Inne sklepy umożliwiają zakupy na kredyt. Warto pamiętać o tym, że jest to wysoko oprocentowana pożyczka. Sklep pobiera ponadto prowizję za udzielenie pożyczki.
Umowę należy przeczytać bardzo uważnie
W przypadku najmu lub zakupu kredytowego, należy podpisać umowę określającą warunki najmu lub kupna. Aby uniknąć ewentualnych przykrych niespodzianek w przyszłości, ważne jest uważne przeczytanie umowy lub poproszenie o wyjaśnienie jej treści, .
Naruszenie warunków umowy
W przypakdu gdy pożyczkobiorca nie spłaca odsetek i rat kredytowych, naraża się na ryzyko wpisania na listę „ złych płatników" . Oznacza to, że w przyszłości nie zostanie mu przyznane prawo najmu lub zakupu na kredyt – ani u obecnego wierzyciela, ani u innych.
Ubezpieczenia
Ubezpieczenie prywatne
Ubezpieczenia prywatne ubezpieczają całą rodzinę.
W Danii istnieje wiele firm ubezpieczeniowych i wiele form ubezpieczeń: od ubezpieczeń na życie, od następstw nieszczęśliwych wypadków, odpowiedzialności cywilnej do ubezpieczeń zdrowotnych i ubezpieczeń domu lub samochodu.
Firmy ubezpieczeniowe oferują różne ceny i warunki, trudno więc porównać usługi i poziom cen. Nie zawsze najdroższe ubezpieczenie jest najlepsze.
Podczas wyboru ubezpieczenia należy zastanowić się, jakie ubezpieczenia i jaki zakres pokrycia ewentualnych szkód najbardziej odpowiada prywatnym interesom oraz jaki udział własny są Państwo w stanie zaakceptować.
Obowiązkowe ubezpieczenia
Niektóre ubezpieczenia są w Danii obowiązkowe. Właściciele nieruchomości mają obowiązek ubezpieczenia jej na wypadek pożaru. Właściciele psów, samochodów, motocykli i motorowerów zobowiązani są do wykupienia ubezpieczenia od odpowiedzalności cywilnej. Ubezpieczenie to obejmuje szkody wyrządzone innym osobom.
Ubezpieczenie rodzinne
Towarzystwa ubezpieczeniowe oferują ubezpieczenia rodzinne, które obemują członków rodziny posiadających wspólny adres zamieszkania. Ubezpieczenia te obejmują również dzieci do 21 roku życia, które mieszkają poza domem. Ubezpieczenie rodzinne obejmuje ubezpieczenie majątku, OC i pomoc prawną.
Ubezpieczenie urządzenia domowego
Ubezpieczenie działa np. w przypadku kradzieży mebli, odzieży lub sprzętu komputerowego, uszkodzeń spowodowanych powodzią, pożarem lub aktami wandalizmu.
Ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej
Ubezpieczenie działa w przypadku szkód wyrządzonych przez członka rodziny innym osobom lub ich mieniu.
Ubezpieczenie od kosztów pomocy prawnej
Ubezpieczenie od kosztów pomocy prawnej pokrywa koszty w przypadku spraw sądowych z powództwa cywilnego. Więcej informacji na ten temat można znaleźć na stronie www.forsikringsoplysningen.dk.
Prawa konsumenta
Reklamacje w ciągu 24 miesięcy
Konsumenci w Danii objęci są prawem, które chroni ich przed oszustwem. Zgodnie z prawem zakupu, nabywca ma prawo do wymiany lub bezpłatnej naprawy towarów, które są wadliwe lub nie odpowiadają opisowi podanemu przez sprzedawcę. W przypadku reklamacji należy zgłosić się w punkcie zakupu w ciągu 24 miesięcy od dnia sprzedaży towaru. Do reklamacji należy dołączyć dowód zakupu, a także być w stanie udowodnić, że usterka nie została spowodowana przez nabywcę.
Gwarancja
Sprzęt np. elektryczny lub większe sprzęty mogą być objęte gwarancją. Jest to usługa, którą zapewnia sprzedawca i nie zastępuje ona postanowień duńskiej ustawy o kupnie. Sprzedawca może udzielić gwarancji,która ma na celu poszerzenie zakresu możliwości składania reklamacji, ograniczonego ustawą o sprzedaży, na okres 2 lat i ewentualnie wymiany lub naprawy towaru.
Zwrot towarów
Prawo zwrotu towaru nie przysługuje w przypadku, gdy nabywca pożałował zakupu. Jednak wiele sklepów daje taką możliwość. Niektóre sklepy zwracają pieniądze, inne wydają bon kredytowy na kwotę zakupu lub pozwalają na wymianę zakupionego towaru na inny.
Deklaracja i oznakowanie
Każdy obywatel Danii ma prawo do informacji o składzie nabywanej żywności, dacie produkcji i przydatności do spożycia. Istnieją różne systemy etykietowania i kontroli żywności. Na przykład może to być gwarancja, że produkt został wyprodukowany w sposób ekologiczny, nie jest szkodliwy dla środowiska naturalnego bądź, że jest energooszczędny.
Etykieta ekologiczna
Etykieta ekologiczna jest przyznawana produktom spożywczym i roślinom. Etykieta oznacza, że produkt jest zatwierdzony przez państwe organy kontroli jako nieszkodliwy dla środowiska. Oznacza to, że przy ich produkcji nie wykorzystywano pestycydów a jedynie w nielicznych przypadkach np. siarkę. Jeżeli co najmniej 80 procent paszy dla zwierząt jest ekologiczna, stosowanie nawozów sztucznych jest zabronione.
„Łabędź”
„Łabędź” jest etykietą ekologiczną wprowadzoną przez Nordycką Radę Ministrów. jest ona stosowana w stosunku do produktów niespożywczych jak np. proszki do prania, środki czystości i papier toaletowy. Etykietą tą są oznaczone produkty, które w danej grupie towarów stanowią najmniejsze obciążęnie dla środowiska naturalnego.
Etykieta energetyczna
Stosowanie etykiet energetycznych jest obowiązkowe. Etykieta energetyczna jest wspólnym europejskim system klasyfikacji urządzeń AGD, kuchenek elektrycznych, samochodów i wyrobów oświetleniowych, tzn. żarówek, lamp halogenowych, jarzeniówek i in. Klasa A oznacza, że produkt jest najbardziej energooszczędny w swojej klasie produktów.
Skargi
Osoby które uważają, że podczas składania reklamacji w firmie lub sklepie nie zostały potraktowane sprawiedliwie , mogą wnieść skargę do Rady ds. Skarg Konsumenckich* lub do prywatnej komisji ds. skarg i odwołań. Na ogół za złożenie skargi pobierana jest opłata. Jeśli skarga okaże się uzasadniona, składający skargę otrzymuje zwrot tej opłaty. Więcej informacji na temat składania skarg można znaleźć na stronie www.forbrug.dk.
Duński system podatkowy
Wszyscy płacą podatki
Osoby mieszkające w Danii płacą podatek dochodowy w tym również:
- Osoby bezrobotne pobierające pomoc finansową od państwa lub zasiłek z kasy ubezpieczeń na wypadek bezrobocia.
- Studenci i osoby otrzymujące państwowe stypendium edukacyjne SU.
- Renciści i emeryci.
- Osoby mieszkające na stałe w Danii, pracujące poza Danią lub posiadające zagraniczny przychód.
- Osoby prowadzące własną działalność gospodarczą.
Podatki bezpośrednie i pośrednie
Zgodnie z duńskim systemem podatkowym osoby prywatne zobowiązane są do płacenia podatku dochodowego do państwa i gminy. Właściciele nieruchomości opłacają również podatek od nieruchomości. Członkowie Duńskiego Kościoła Narodowego płacą podatek kościelny, przedsiębiorstwa płacą podatek od osób prawnych. Opodatkowane są również przychody z kapilału np. inwestycje w papierach wartościowych.
Podatki pośrednie
Oprócz podatku dochodowego podczas zakupu towaru lub usługi pobierany jest również podatek pośredni w formie podatku VAT (moms). Do podatków pośrednich należy także akcyza nakładana na pewne produkty, takie jak benzyna, alkohol i tytoń.
Odliczenia od podatku
Niektóre koszty można odliczyć od dochodu podlegającego opodatkowaniu.
Odliczenia podatkowe obejmują odsetki od zadłużenia, składki na związki zawodowe, składki na ubezpieczenie na wypadek bezrobocia, alimenty na dzieci oraz, w niektórych przypadkach, koszty transportu pomiędzy domem a miejscem pracy. Zależy to od odległości od miejsca zamieszkania do pracy. Oprócz powyższych ulg podatkowych, każda osoba ma prawo do odliczenia specjalnej kwoty wolnej od podatku, niezwiązanej z żadnym konkretnym wydatkiem.
Zeznanie podatkowe
Wynagrodzenia opodatkowane są u źródła, co oznacza, że co miesiąc podatek dochodowy jest automatycznie potrącany z wynagrodzenia.
Raz w roku należy wypełnić zeznanie podatkowe, które zawiera informacje o dochodach i ulgach podatkowych. Formularz zeznania podatkowego otrzymają Państwo w marcu, zeznanie podatkowe należy złożyć nie później niż do dnia 1 maja. Informacje podatkowe można korygować na dołączonym formularzu, który następnie należy przesłać do duńskiego urzędu skarbowego SKAT. Korekty można dokonać również telefonicznie lub na stronie internetowej www.skat.dk
Urząd skarbowy przesyła następnie roczne zestawienie podatkowe (årsopgørelse), z którego wynika wysokość zapłaconego podatku oraz ewentualnej dopłaty lub zwrotu.
Urząd podatkowy SKAT posiada większość informacji
Szczególnie w przypadku pracowników pobierających pensję miesięczną, duńskie władze skarbowe (SKAT) mają dostęp do informacji przekazywanych przez firmy i banki. Informacje te dotyczą też kosztów, które można odpisać od podatku. Jednak w wielu przypadkach należy samemu zadbać o uwzględnienie niektórych wydatków podlegających odpisaniu - jak np. koszty transportu.
Po przyjeździe do Danii
Bezpośrednio po przyjeździe do Danii należy zgłosić się do lokalnego urzędu podatkowego celem otrzymania prognozy dochodów i karty podatkowej. W Danii istnieje około 30 urzędów podatkowych. Na stronie internetowej www.skat.dk można znaleźć swój okręg rozliczeń podatkowych.
Stawki podatkowe
Wysokość opodatkowania zależy od dochodu obywatela, jego majątku i wydatków podlegających odliczeniu. Ponadto stawki podatkowe różnią się w zależności od gminy.
Progresywny system podatkowy
W Danii obowiązuje progresywny system podatkowy. Oznacza to, że im wyższy jest dochód, tym wyższa jest stawka podatku. System ten opiera się na koncepcji, że najsilniejsi finansowo obywatele powinni ponosić większy ciężar podatkowy.
Osoby prowadzące samodzielną dziełalność gospodarczą
Osoby prowadzące samodzielną działalność gospodarczą muszą we własnym zakresie zadbać o płacenie podatku. Zeznanie podatkowe w tym przypadku należy wypełnić i przekazać do urzędu podatkowego niepóżniej niż do dnia 1 lipca. Jednocześnie należy załączyć sprawozdanie finansowe zatwierdzone przez rewidenta.
Osoby prowadzące własną firmę, zarejestrowane jako płatnicy podatku VAT mają obowiązek płacenia VAT-u i opłat od sprzedawanych towarów. Właściciel firmy odpowiada za prowadzenie ksiąg rachunkowych i zatwierdzenie ich przez biegłego rewidenta.
Duński system bardzo mi się podoba.
Nevzat Ibisi przyjechał do Danii z Macedonii w 1990 roku. Z wykształcenia jest nauczycielem, uczy dzieci pochodzące z różnych obszarów etnicznych.
"Na początku dużo rzeczy mnie dziwiło, bo w Macedonii obowiązuje zupełnie inny system podatkowy. Uważam jednak, że system duński jest dobry, bo w zamian za podatki gwarantuje darmową opiekę lekarską i naukę. Duński system nauki jest bardzo dobry. Dzieci współdecydują w wielu sprawach. Jest to bardzo pozytywne, gdyż w ten spoób dzieci uczą się niezależności i odpowiedzialności za swoje życie i za społeczeństwo."