2 System rządów
Demokracja reprezentatywna
Formą rządów w Danii jest demokracja reprezentatywna*. Najważniejsze decyzje podejmowane są w duńskim Parlamencie*, w radach powiatowych* oraz w radach gminnych* – przez polityków wybranych przez duńskich obywateli .
Władza ustawodawcza, wykonawcza i sądownicza
Władze Danii: ustawodawcza, wykonawcza i sądownicza są od siebie niezależnezjest. Duński Parlament Folketinget ustanawia prawo. Wprowadzaniem prawa w życie zajmuje się rząd i administracja państwowa. Sądy – rejonowe, okręgowe oraz Sąd Najwyższy – wydają decyzje i wyroki.
Rządy demokratyczne wprowadzone zostały w 1849 roku.
Podstawę duńskich rządów demokratycznych stanowi Konstytucja z 1849 roku. Na mocy poprawki do konstytucji w roku 1915 kobiety uzyskały prawo głosowania. Obecnie obowiązuje konstytucja z 1953 roku, która zawiera wiele podstawych zasad pierwszej konstytucji w stanie niezmienionym.
Prawa konsytucyjne
Konstytucja zawiera podstawowe zasady sprawowania rządów, a także gwarantuje wiele fundamentalnych praw i swobód obywatelskich, w tym prawo do własności prywatnej, wolność wyznania, zgromadzeń i wypowiedzi w każdej formie.
Wolność wypowiedzi oznacza, że każdy obywatel Danii może swobodnie wyrażać to co czuje i myśli, jakkolwiek zawsze w ramach obowiązującego prawa. Uchybianie godności osobistej, poniżanie i ośmieszanie na tle np. religijnym lub etnicznym jest karalne.
Królowa Małgorzata II
Królowa Małgorzata II jest monarchinią Danii od 1972 roku. Duńska rodzina królewska cieszy się wielką popularnością społeczeństwa. Wielu obywateli Danii co roku słucha noworocznego przemówienia Królowej, nadawanego w radiu i telewizji 31 grudnia o godz. 18.
Rodzina królewska
Najstarsza monarchia świata
Duńska monarchia należy do najstarszych monarchi na świecie. Przez ponad tysiąc lat Danią rządzili królowie, królowe, książęta oraz księżne. Rodzina królewska nie ma władzy politycznej, natomiast aktywnie uczestniczy w życiu publicznym oraz reprezentuje Danię poza granicami kraju.
Władza ustawodawcza
Parlament duński, Folketinget, ustanawia prawo, które obowiązuje w Danii. Parlament liczy 179 członków wybranych spośród wielu różnych partii politycznych. Duńscy parlamentarzyści wybierani są na okres czteroletniej kadencji. Premier Danii ma jednak prawo do rozwiązania parlamentu i rozpisania wyborów przed upływem okresu kadencji.
Dwóch członków duńskiego parlamentu wybieranych jest na Grenlandii, dwóch na Wyspach Owczych.
Otwartość i przejrzystość
Wszystkie debaty parlamentarne dostępne są dla ogółu społeczeństwa, a każdy obywatel ma prawo zadawać politykom pytania. Decyzje polityczne są pilnie śledzone i omawiane w mediach.
Władza wykonawcza
Administracja państwowa
W skład rządu wchodzą ministrowie należący do jednej lub kilku partii politycznych. Na czele rządu stoi premier. Każdy minister ma swój własny obszar odpowiedzialności. Władzę wykonawczą sprawują ministerstwa, władze gminne i okręgowe – łącznie zwane administracją państwową.
Najważniejszym zadaniem rządu i administracji państwowej jest przygotowywanie i administracja ustaw prawnych.
Władza sądownicza
Niezawisłe sądy
Duńskie sądy są niezawisłe. Oznacza to, że ani rząd, ani parlament nie mogą wpływać na ich decyzje.
Dania posiada Sąd Najwyższy, dwa sądy okręgowe drugiej instancji oraz 24 sądy rejonowe. Ponadto istnieją także sądy specjalne które zajmują się sprawami dotyczącymi określonych dziedzin, np. Naczelny Sąd Pracy* oraz Duński Sąd Morski i Handlowy*.
Sądy rejonowe* i sądy okręgowe
Zazwyczaj większość spraw rozpatrywana jest przez sądy rejonowe. Odwołanie od decyzji sądu rejonowego można złożyć do sądu okręgowego.
Sąd Najwyższy
Duński Sąd Najwyższy jest najwyższą instancją krajową. Jest to ostateczny sąd apelacyjny. Oznacza to, że Sąd Najwyższy rozpatruje przede wszystkim sprawy apelacyjne związane z orzeczeniami sądów okręgowych. Orzeczenia wydane przez duński Sąd Najwyższy są ostateczne i rozstrzygające.
Specjalny Sąd Odwoławczy
Każdy obywatel może wnieść pozew do Specjalnego Sądu Odwoławczego (Den Særlige Klageret) celem ponownego wszczęcia postępowania w sprawie karnej, np. jeśli pojawiły się nowe dowody w sprawie, w której wcześniej sąd wydał orzeczenie.
Rady do spraw integracji
Gminy mogą powołać radę do spraw integracji. Jej zadaniem jest udzielanie radzie gminnej wskazówek w zagadnieniach dotyczących mniejszości etnicznych i integracji nowych obywateli. Informacje na temat czy w danej gminie funkcjonuje rada ds. integracji można uzyskać w urzędzie gminy. Każdy obywatel ma prawo zwrócić się do władz gminy z życzeniem powołania rady ds. imigracji.
Lokalne rady ds. integracji wybierają swoich przedstawicieli do ogólnokrajowej Rady ds. Mniejszości Narodowych (Rådet for Etniske Minoriteter), która spełnia doradczą rolę dla rządu. Więcej informacji na ten temat można znaleźć na stronie internetowej www.rem.dk
Uważam, że mamy obowiązek uczestniczenia
Perwez Iqbal przyjechał do Danii z Pakistanu w 1970 roku. Jest współzałożycielem wielu związków działających na rzecz uchodźców a także członkiem rady ds. integracji i zarządu gminy Albertslund.
"Uważam, że każdy imigrant w miarę swoich moziwości ma obowiązek aktywnego uczestnictwa w życiu społeczeństwa oraz do wnoszenia własnych doświadczeń. W Danii jest wiele możliwości osiągnięcia wpływu na lokalną rzeczywistość, należy je tylko dostrzec i wykorzystać. Zaangażowałem się w działalność w latach 80-tych, ponieważ chciałem wyrazić własne zdanie na temat sposobu przedstawiania imigrantów w mediach. Dużo mnie to nauczyło; poznałem bardzo wielu różnych ludzi, dzisiaj mam wielu duńskich przyjaciół. Uczestnicząc aktywnie w dyskusjach pomagam rodowitym obywatelom Danii w zmianie sposobu widzenia imigrantów, mam także wpływ na integracyjne inicjatywy w gminie Albertslund."
Władze gminne i okręgowe
Blisko obywateli
Dania podzielona jest na 98 gmin, z których każda posiada demokratycznie wybraną radę gminy i burmistrza. Wybory do rad gminnych odbywają się co cztery lata. Gminy zajmują się głównie sprawami lokalnymi, w ramach określonych przez parlament.
Do obowiązków gmin należy m.in. prowadzenie instytucji dziennych, szkół, domów opieki dla ludzi starszych, infrastruktura dróg oraz lokalne życie kulturalne. Gminy udzielają również pomocy osiedlającym się w Danii obcokrajowcom w rozpoczęciu nowego życia - m.in. poprzez oferowanie kursów języka duńskiego i kursów wiedzy o społeczeństwie duńskim. Więcej informacji na temat nauki języka duńskiego dla obcokrajowców można znaleźć w rozdziale 4, Nowy obywatel Danii.
Okręgi
Dania podzielona jest na pięć okręgów*, którymi zarządzają niezależnie wybrane rady okręgów*. Wybory do rad okręgów odbywają się co 4 lata. Władze okręgów zajmują się między innymi prowadzeniem szpitali, transportem publicznym i planowaniem rozwoju regionu.
Głosowanie i wybory
Prawo do głosowania
Osoby, które ukończyły 18 lat, mają prawo udziału w wyborach do rad gminnych. W przypadku osób z krajów spoza obszaru Wspólnoty Europejskiej lub regionu nordyckiego wymagany jest stały pobyt w Danii przez co najmniej trzy lata przed wyborami.
Aby móc uczestniczyć w wyborach i referendach krajowych*, niezbędne jest posiadanie obywatelstwa duńskiego.
Obywatele państw członkowskich UE uprawnieni są do głosowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego* – w Danii lub w kraju pochodzenia.
Karta wyborcza
Przed wyborami lub referendum uprawnieni do głosowania obywatele otrzymują kartę wyborczą, na której podane jest miejsce i termin głosowania. Głosowanie jest formą wpływu jednostki na proces kształtowania codziennego życia i społeczeństwa. Tradycyjnie duży procent ludności Danii uczestniczy w wyborach.
Partie polityczne
W Danii działa wiele partii politycznych, które wysuwają swoich kandydatów do wyborów. Aby mieć wpływ na nominację kandydatów w wyborach, należy być członkiem partii politycznej. W wyborach regionalnych i gminnych kandydują także kandydaci z list osób o mieszanej orientacji politycznej i list bezpartyjnych* i
Społeczeństwo oparte na praworządności
Dania jest społeczeństwem demokratycznym, opartym na regułach prawa. Oznacza to, że rząd oraz administracja państwowa, w tym policja, podlegają demokratycznej kontroli społecznej, a sądy funkcjonują niezależnie od rządu. Wszyscy obywatele posiadają ustalone prawa i swobody obywatelskie a także zobowiązani są do przestrzegania przepisów prawa. Wszyscy obywatele mają prawo do sprawiedliwego i zgodnego z prawem traktowania zarówno przez władze administracyjne, jak i przez sądy.
Zachowanie tajemnicy zawodowej
Pracownicy organów państwowych zobowiązani są do zachowania tajemnicy zawodowej. Oznacza to, że przekazanie osobie trzeciej, np. pracodawcy lub lekarzowi, jakichkolwiek informacji osobistych wymaga Państwa zgody.
Obywatele Danii posiadają prawo dostępu do swoich akt. Jeśli złożą Państwo wniosek o uzyskanie dostępu do żądanych dokumentów, zwykle zostaną Państwo poinformowani o ich zawartości.
Rzecznik Praw Obywatelskich Parlamentu
Rzecznik Praw Obywatelskich mianowany jest przez parlament duński i zajmuje się sprawami dotyczącymi błędów lub zaniedbań administracji państwowej. Rzecznik praw obywatelskich działa niezależnie od rządu i ma prawo do interwencji z własnego urzędu.
Każdy obywatel, który podejrzewa naruszenie przepisów prawa lub popełnienie błędów proceduralnych przez organ władzy, może zwrócić się o pomoc do Rzecznika Praw Obywatelskich. Najpierw jednak powinny zostać wykorzystane wszystkie pozostałe możliwości składania skarg. Usługi rzecznika praw obywatelskich są nieodpłatne.
Prawo i możliwości składania skarg
Duńska ustawa o administracji państwowej zawiera przepisy dotyczące zasad traktowania obywateli przez instytucje administracji państwowej.
Ustawa nakłada m.in. wymóg uzasadnienia odmowy rozpatrzenia wniosku i informacji obywatela o możliwości skierowania skargi do innego organu władzy państwowej.
Przestępstwa i kary
Jeżeli zachodzi podejrzenie popełnienia przestępstwa, dochodzenie w sprawie przeprowadzane jest przez policję. Prokuratura wydaje akt oskarżenia, a sądy rozstrzygają, czy dana osoba powinna ponieść karę.
Prawo do postawienia przed sądem w ciągu 24 godzin
Osoby aresztowane, którym postawiono zarzut popełnienia przestępstwa, mają prawo do postawienia przed sądem w ciągu 24 godzin . Sędzia decyduje, czy podejrzany powinien pozostać w areszcie* podczas dalszego dochodzenia.
Oskarżony w sprawie karnej ma prawo odmowy składania wyjaśnień podczas przesłuchania oraz do korzystania z pomocy adwokata.
Grzywna, pozbawienie wolności i inne kary
Istnieją dwie formy kary: grzywna i kara pozbawienia wolności. Młodociani poniżej 18 roku życia oraz osoby chore psychicznie mogą wyrokiem sądu być skierowne na leczenie.
Wyroki w zawieszeniu i bez zawieszenia
Wykonanie kary pozbawienia wolności może być zawieszone lub nie. Osoby, które otrzymały wyrok w zawieszeniu, ukarane zostaną więzieniem jedynie wówczas, jeśli popełnią kolejne przestępstwo. Skazanemu mogą też być postawione inne warunki, np. poddanie się leczeniu.
Kara dożywotniego pozbawienia wolności jest najwyższą karą
Kara dożywotniego pozbawienia wolności stanowi najwyższy wymiar kary. W Danii nie ma kary śmierci.
Młodociani poniżej 15 lat
Młodociani poniżej 15 lat nie podlegają karom, jednakże osoby w wieku poniżej 18 lat mogą być zatrzymane przez policję. Wobec młodzieży do lat 15, w zamian kary stosuje się socjalne środki zaradcze w formie obowiązkowego uczestniczenia w kursach lub skierowanie do zamkniętego zakładu poprawczego.
Zaświadczenie o niekaralności
Przed zatrudnieniem pracownika pracodawca ma prawo zażądać zaświadczenia o niekaralności.
Zaświadczenie o niekaralności jest dokumentem zawierającym informacje o ewentualnej przeszłości kryminalnej i orzeczonych karach.
Zaświadczenia o niekaralności wydaje policja.
Bezpłata pomoc prawna
Pomoc finansowa ze strony władz państwowych
Osoby o niskich dochodach podczas postępowania sądowego mogą ubiegać się o bezpłatną pomoc prawną. Przyznanie bezpłatnej pomocy prawnej oznacza, że państwo opłaca koszty usług adwokata i postępowania karnego.
Pomoc prawna
Jeśli posiadają Państwo problem natury prawnej, można zwrócić się do centrum pomocy prawnej lub Biura Doradztwa Prawnego (Advokatvagten). Prawnicy udzielają tu anonimowych porad; pomoc jest bezpłatna lub za niewielką opłatą. Więcej informacji na ten temat można znaleźć na stronie www.advokatsamfundet.dk
Duńska policja
Każdy może zwrócić się do policji
Głównym zadaniem policji jest pilnowanie przestrzegania prawa i porządku publicznego, zapobieganie przestępczości, prowadzenie dochodzeń i wyjaśnianie spraw kryminalnych. Każdy obywatel może zwrócić się do policji o pomoc albo aby zgłosić przypadek naruszenia prawa - na przykład kradzież lub przemoc, lub też w celu złożenia zeznania świadka przestępstwa. Policję można kontaktować pod numerem telefonu 112.
Policja współpracuje ze szkołami i urzędami do spraw socjalnych w ramach programu SSP, który ma na celu zapobieganie przestępczości wśród młodzieży.
Zasady działania policji
Podczas zatrzymania lub przesłuchania policja zobowiązana jest do przestrzegania wielu zasad i przepisów. Policjanci nie mogą stosować przemocy ani grozić jej użyciem. Mają również obowiązek ustnego poinformowania zatrzymanego o przysługujących mu prawach.
Policja cieszy się poparciem społecznym
Społeczeństwo duńskie darzy policję dużym zaufaniem. Osoby niezadowolone ze sposobu, w jaki zostały potraktowane przez policję, mogą złożyć skargę do prokuratury*, której zadaniem jest m.in. rozpatrywanie przypadków niewłaściwego zachowania policjantów. W Danii jest sześć prokuratur regionalnych. Patrz: www.rigsadvokaten.dk.
Wymierzanie sprawiedliwości na własną rękę jest zabronione
Wymierzanie sprawiedliwości na własną rękę przez np. stosowanie przemocy fizycznej w odpowiedzi na napad jest zabronione pod groźbą kary.
Rola Danii w świecie
Współpraca międzynarodowa
Dania posiada wiele kontaktów międzynarodowych. Jest członkiem Unii Europejskiej (UE*), Rady Europejskiej, Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ), Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego (NATO*), Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD*) oraz Światowej Organizacji Zdrowia (WHO*).
Konwencje międzynarodowe
Dania podpisała wiele konwencji międzynarodowych dotyczących ochrony praw człowieka, na przykład konwencję ONZ przeciw stosowaniu tortur, konwencję ONZ przeciw wszelkim formom dyskryminacji rasowej, konwencję ONZ przeciw wszelkim formom dyskryminacji kobiet oraz konwencję ONZ o prawach dziecka.
Jako członek Rady Europejskiej* Dania przystąpiła do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i dokonała jej ratyfikacji.
Dania jest członkiem Unii Europejskiej (UE) od 1973 roku. Od tego czasu UE zdobywa coraz większy wpływ na wiele dziedzin życia, w tym znaczny wpływ na prawodawstwo państw członkowskich Unii. Państwa członkowskie współpracują ze sobą w zakresie m.in. ochrony środowiska, zagadnień konsumpcji i wolnego handlu w ramach wspólnego rynku. Niektóre państwa Unii Europejskiej przyjęły wspólną walutę - Euro. Dania nie jest członkiem strefy Euro.
Jako członek ONZ Dania odgrywa ważną rolę w niesieniu pomocy ludziom w potrzebie, działaniach na rzecz pokoju i postępu oraz propaguje przestrzeganie praw człowieka.
W ramach sojuszu wojskowego NATO i sojuszu gospodarczego OECD Dania współpracuje ściśle ze Stanami Zjednoczonymi, Kanadą oraz wieloma innymi państwami.
Międzynarodowa współpraca na rzecz rozwoju.
Dania przeznacza ponad 0,8% dochodu narodowego brutto na projekty wspierające rozwój ubogich krajów Afryki, Azji i Ameryki Łacińskiej.
Pomoc gospodarcza z UE, innych organizacji międzynarodowych i Danii kierowana jest bezpośrednio do kraju otrzymującego pomoc.
Pomoc udzielana jest na bazie ścisłej współpracy z krajami, do których pomoc jest kierowana, w ten sposób, że mogą one przyjąć odpowiedzialności za rozwój własnego państwa.
Kluczowym hasłem duńskiej pomocy jest chęć pomagania najuboższym, równość płci, praworządność, demokracja, ochrona praw człowieka, ochrona środowiska i owocność działań.
Pomoc dla uchodźców
Dania bierze udział w niesieniu pomocy uchodźcom na całym świecie, na przykład poprzez międzynarodowe działania pokojowe, pomoc w odbudowie obszarów zniszczonych wojną, przesiedlanie uchodźców oraz gdy warunki na to pozwalają, pomoc w powrocie do ojczyzny.
Przesiedlenia uchodźców odbywa się zarówno do obszarów sąsiadujących z krajem dotkniętym konfliktem, jak i do Danii. Na mocy porozumienia z Biurem Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców (UNHCR) każdego roku 500 uchodźców otrzymuje prawo pobytu w Danii. Ponadto Dania co roku przyjmuje pewną liczbę osób, które przybyły do Danii na własną rękę i otrzymały status uchodźcy. Liczba tych osób jest zmienna.